|
Van Tasman tot DROOG - Nederlands design in Nieuw-Zeeland
Vanaf 1642, het jaar dat Abel Tasman als eerste Europeaan het huidige Nieuw-Zeeland aanschouwde, en waarin zijn cartograaf Nieuw-Zeeland in grove lijnen schetste, duurde het nog twee eeuwen voor de eerste Nederlandse emigranten zich in Nieuw-Zeeland vestigden.
Deze hadden vnl. beroepen in de zeevaart of waren aangetrokken door de goudkoorts.
In 1874 woonden hier 127 Nederlanders en in 1900 waren er slechts 63 tot Nieuw-Zeelander genaturaliseerd. Nederlandse emigranten brachten in Nieuw-Zeeland nieuwe en uitdagende ideeën aan; Hollandse gebruiken, praktijken en voedsel veranderden de Nieuw-Zeelandse gewoonten. Vanaf de jaren 50 droegen belangrijke Nederlanders hun steentje bij op het gebied van o.a. horeca, horticultuur (bollen en snijbloemen), kunst, bouwstijl en mode industrie.
In de kunst- en designwereld waren in die tijd de in het voormalig Nederlands Indië geboren Theo Schoon en de Brabantse Frank Carpay toonaangevend.
Theo Schoon was een van de eerste kunstenaars met een serieuze interesse in de Maori kunst, wat resulteerde in een serie daarop gebaseerde ontwerpen op tekeningen, schilderijen, foto’s, beeldhouwwerken en sieraden. Hij heeft belangstelling ontwikkeld voor het bewerken van jade (NZ Greenstone) tot kunstig ontworpen sieraden aan de Westkust van het Zuideiland.
Frank Carpay vertrok, na een aantal interessante, maar weinig opbrengende avonturen met Picasso, de Madoura Aardewerkfabriek in het FranseVallauris en zijn eigen pottenbakkersbedrijf ‘Ambacht Volendam’, naar Nieuw-Zeeland, waar hij in de 50-er jaren bij de bekende ‘Crown Lynn’ aardewerkfabriek 175 spectaculaire lyrische contemporaine ontwerpen creëerde om standaard gebruiksartikelen te decoreren, die over geheel Nieuw-Zeeland verkocht werden als “Handwerk” stijl, iets duurder dan normaal aardewerk. Toen dit faalde - men kocht het gewoonweg niet - ging Frank Carpay zich concentreren op een niche in de markt: het ontwerpen van reclame. Zijn ontwerpen voor Innes, een ‘soft-drink’ fabrikant, Airest Industries en TEAL airline, de vroegere Air New Zealand, zijn nog steeds toonaangevend. Niet in staat indertijd van zijn design-gerelateerde werk goed brood te verdienen, gaf hij een periode les aan de Howick District High School bij Auckland. Carpay goochelde met de attributen van ontwerper, uitvoerder, ondernemer, kapitalist, financier, manager, promotor, handelaar en salesman in één rol. In de jaren 60 en 70 begon hij een zeefdrukbedrijf voor textiel met opwindende kleuren en designs in een gecombineerde European/Pacific stijl met bloemen, fruit, figuren, abstracten; in zowel geometrische als organische vormen. Was hij toen niet rijk geworden van zijn designwerk, na zijn dood in 1984 steeg de belangstelling in zijn werken enorm; en nu nog. Zijn ontwerpen worden nu gezien als unieke expressievormen en hebben hun weg naar musea en galerieën gevonden.
Meer uitnemende Nederlandse contributies op design gebied in Nieuw-Zeeland zijn Rembrandt Suits en Lockwood Homes:
- het modebedrijf ‘Rembrandt Suits’, opgezet in de 50-er jaren door de Nederlandse kleermaker Paul Veltman te Lower Hutt heeft momenteel een productie van vier merken (Rembrandt, Cesar, Kent & Lloyd en Strellson) voor distributie naar zo’n 400 kledingbedrijven in Nieuw-Zeeland en Australië.
- het bouwbedrijf Lockwood Homes, opgezet door twee Nederlandse aannemers. Het uitmuntende Nieuw-Zeelandse instituut ‘het Lockwood huis’ is ontsproten uit de geest van Jo la Grouw en Jan van Loghem begin 50-er jaren. Het bedrijf heeft in Nieuw-Zeeland en daarbuiten (zelfs in Europa en het Midden-Oosten) tienduizenden vnl. houten huizen en gebouwen neergezet. Lockwood Homes is bekend om de expertise in aardbeving-gevoeligheid van gebouwen en heeft tijdens de 1970 Osaka Expositie voor het New Zealand Pavilion een 1800m2 agrarisch show complex ontworpen en gebouwd.
Verder kent Nieuw-Zeeland onder de inmiddels ruim 150.000 personen van Nederlandse afkomst menig bekende kunstenaar en ontwerper op het gebied van o.a. fotografie, schilderkunst, keramiek, grafische industrie, industriële vormgeving, sieraden en mode.
Een voorbeeld hiervan is Doris de Pont die al jarenlang bij de top modeontwerpers van Nieuw-Zeeland hoort. Zij gebruikt ieder seizoen het werk van een andere kunstenaar om haar materialen te decoreren, waarvan zij dames en herenkleding ontwerpt, maar ook assessoires, tassen en zelfs kleedkamergordijnen. Doris de Pont heeft haar DNA Clothing winkels ingericht als galerieën, waarin zij haar ontwerpen als kunststukken exposeert tezamen met op het bepaalde seizoen gerichte artistieke werken.
In de laatste jaren komen ook in de stadsvernieuwing van Wellington Nederlandse namen voor. Een duidelijk voorbeeld van modern ontwerp zijn de onlangs in Wellington door de hele binnenstad geplaatste nieuwe ovale afvalbakken naar een ontwerp van Matthijs Siljee en Hanne van Beek van H&M Studio te Wellington. De bakken zijn gemaakt van aluminium en gerecycled plastic, waardoor zij vrij goedkoop te produceren zijn. Een opening opzij maakt het legen gemakkelijker en het gestroomlijnde ontwerp maakt het tot nuttige ontworpen kunstwerkjes. Beide ontwerpers doceren aan de Massey University, waar zij dit jaar een prijs ontvingen voor het design van hun opzet van de Nederlandse design tentoonstelling “Words and Images”, die vorig jaar gehouden werd in de Universiteit van Auckland en in the Great Hall van de Massey Universiteitscampus in Wellington.
Ben van Berkel’s Nederlandse architecten firma, UN Studio heeft het winnende design ontworpen in Wellington Waterfront Limited’s 2005 International Design Competition waarin men een concept zocht voor enkele bouwplekken aan de waterkant, het zgn. Waitangi Precinct. Het UN Studio concept biedt een plastische externe vorm, die een dramatische drempel vormt tussen het moderne nationale museum Te Papa en het Waitangi Park, met daarbij een hedendaags interieur. “The approach develops innovative spatial concepts,” aldus Professor Hunt, een der juryleden. Helaas is dit project door financiële problemen voorlopig op de lange baan geschoven.
Nederlandse deelname aan design evenementen in Nieuw-Zeeland is bijzonder populair
In 2008 en 2009 waren dit o.a. One Day Sculpture (http://www.onedaysculpture.org.nz), typeSHED11 (http://typeshed11.co.nz) en Capital Clay 2009 (http://www.nzpotters.com).
|
